سنگين دارد ، از سر مزاح و هزل ، پرسيدم : چيست دليل اينكه تو را آفريدگارى است ؟ گفت : ناتوانى من از آفرينش خود . و چنان شدم كه گويى سنگى به دهانم افكندند . و اين سخن او را مانند عامر بن عبد قيس ديدم كه عثمان بن عفان ( رض ) نزد او رفت ، او چيزى به خود پيچيده بود ژوليده موى و گردآلود در زىّ اعراب ، عثمان به دو گفت : پروردگار تو كجاست ؟ گفت : « در كمين » [ 1 ] و اين سخن او عثمان را هراسان كرد و لرزه بر او افتاد . و از جمله سخن صرمة بن انس بن قيس ، پيش از اسلام : از براى اوست كه راهب نفس خويش را زندانى كرد ، به مانند زندان يونس ، حال آنكه پيش از آن آسوده خاطر بود / و از براى اوست كه يهوديان آيين موسى ( ع ) برگزيدند . و هر دينى و هر كار دشوارى كه پيش آمد / و از براى اوست كه نصارى شمّاس ( خدمتگزار كليسا ) شدند و عيدها و جشنها به پا داشتند / و از براى اوست كه حيوانات وحشى را در ميان صخره‌ها و در سايهء ريگ پشته‌ها مىبينى . يعنى از هراس اوست كه يهوديان يهودى شدند و راهبان خويش را در صوامع زندانى كردند و از دلايل وجود اوست كه حيوانات وحشى سود خويش و راه آميختن به يك ديگر را دريافتند با اينكه داراى خردى شناسا نيستند و او را هر كس به اندازهء فهم خويش و چگونگى استدلال خود مىشناسد و در جامع بصره از نهريبندى شنيدم كه مىخواند : اگر خردمندى همه كرانه‌هاى آسمان را جستجو كند / يا دور تر شهرها و دياران را به پاى بسپرد / و هيچ آفريده‌اى نيابد كه رهنمون او شود / و هيچ وحيى از جانب خداوند آهنگ او نكند / و جز خويشتن را نبيند ، همان آفرينش او / خود دليلى است بر اينكه پروردگارى دارد كه او را معاندى نيست / و دليل است بر ابداع حق و اختراع او / دليلى روشن كه گذشت روزگارانش ، همواره گواه است . و همين اندازه كه ياد كرديم ، براى آن كس كه نيكخواه خويش باشد و جانب انصاف را رعايت كند و از انكار ورزيدن و عناد به يك سوى باشد ، بسنده است و رسا . « و آن كه را خداوند روشنايى نبخشيده باشد ، او را هيچ فروغى نيست . » ( 24 : 40 ) اكنون كه اثبات آفريدگار و وجود صانع ، درست و استوار آمد ، به نقل صفات او مىپردازيم :

--> [ 1 ] اشاره به آيهء « إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ » 89 : 14 : همانا كه پروردگار تو در كمين است . ( 89 : 14 )